Po raz piąty od czasu uzyskania niepodległości od Francji w 1960 r. przywództwo Nigru zostało obalone w wyniku wojskowego zamachu stanu.
Mohamed Bazoum, jeden z ostatnich sojuszników Zachodu w regionie Sahelu w Afryce Północnej, został aresztowany w środę wieczorem przez własną gwardię prezydencką.
Następnego dnia setki ludzi zebrały się w Niamey, stolicy Nigru.
Choc Bazoum mógł został obalony przez nigeryjskich żołnierzy, to tłum machał rosyjskimi flagami i skandował poparcie dla grupy najemników Wagnera.
Analitycy ostrzegają, że Rosja szybko rozszerza swoje wpływy w regionie w ramach sojuszu przeciwko Zachodowi.
W regionie Sahelu narasta niestabilność, a wraz z nią pojawiają się nowe zagrożenia dla dostaw energii w Europie.
Daniel Foubert, założyciel firmy konsultingowej Excalibur Insight, mówi, że stwarza to zagrożenie dla europejskiego bezpieczeństwa energetycznego.
„Myślę, że może to wywołać nowy kryzys energetyczny, jeśli Rosja zrobi w Afryce to, co robi na Ukrainie” – mówi.
„Jeśli mogą prowadzić taką wojnę w Europie, dlaczego nie w Afryce, kiedy nikt nie patrzy. Francuzi nie są zainteresowani”.
A powinny być. Niger produkuje około 5 procent światowego uranu, kluczowego składnika energii jądrowej, ale eksportuje go w całości do Francji, która pozyskuje 70 procent swojej energii elektrycznej ze źródeł jądrowych.
Sayen Gohil, analityk ryzyka w Fitch Solutions, mówi: „Niger jest bardziej zależny od eksportu uranu do Francji niż Francja od importu uranu z Nigru”.
Ale zamach stanu uwypukla szerszy problem z uranem, który nie jest objęty sankcjami. Prawie dwie trzecie importu uranu do Francji w 2022 r. pochodziło z krajów znajdujących się obecnie w strefie wpływów Rosji
W ubiegłym roku 30% importowanego przez Francję uranu pochodziło bezpośrednio z Rosji. Kolejne 12% i 9,6% pochodziło odpowiednio z Kazachstanu i Uzbekistanu, obu byłych państw radzieckich.
„To dość niepokojące, ponieważ Francja jest uzależniona od energii jądrowej” — mówi Gohil.
Zauważa, że tylko w ciągu ostatnich trzech lat w zachodniej i środkowej Afryce doszło do siedmiu zamachów stanu.
Powstanie dżihadystów rozprzestrzenia się z Mali. Niger był kluczowym sojusznikiem Zachodu w regionie – coraz ważniejszym po tym, jak Mali i Burkina Faso wyrzuciły stacjonujące tam wojska francuskie.
Jest wyraźny trend. Rosja uzyskała już wyraźne wpływy w Mali i podobno w Burkina Faso po podobnych zamachach stanu. Gohil mówi: „Lekcja jest taka, że jest to kluczowe ryzyko, że Niger odejdzie od polegania na Francji i USA i ruszy w kierunku Rosji”.
Francja eksportuje również energię jądrową do Niemiec. „To kreuje regionalne implikacje dla energetyki jądrowej w Europie”, mówi Gohil. Ogólnie rzecz biorąc, Unia Europejska pozyskuje jedną czwartą energii elektrycznej z energii jądrowej.
„Gdyby popyt nie rósł, nie stanowiłoby to problemu, ale tak jest” — mówi Philip Andrews-Speed, starszy pracownik naukowy w Oxford Institute for Energy Studies.
Ceny rosły stale i gwałtownie. Od stycznia 2021 do stycznia 2023 cena uranu wzrosła o 74 proc. W ciągu pierwszych sześciu miesięcy tego roku wzrosła ona o kolejne 11 proc.
„Wielka Brytania mówi o potrzebie nowych reaktorów. Polska i Rumunia prawdopodobnie pójdą naprzód z energią jądrową. Turcja buduje swoją pierwszą elektrownię jądrową. Finlandia zbudowała jeszcze jeden reaktor. Istnieje duży argument przemawiający za bezpieczeństwem energetycznym i stosunkowo zieloną energią”, mówi Andrews-Speed. Zostało to wzmocnione przez kryzys energetyczny.
Obecność Rosji może również zakłócić gazociąg transsaharyjski, który ma biec z Nigerii przez Niger do Europy w ramach strategii dywersyfikacji dostaw gazu do Europy z dala od Rosji.
Po ukończeniu, gazociąg będzie przesyłać do Europy około 30 miliardów metrów sześciennych gazu ziemnego rocznie – wystarczy, aby zaspokoić zapotrzebowanie na gaz z około 30 milionów europejskich domów.
Oczekuje się, że zastąpi to znaczną część 155 miliardów metrów sześciennych, które Europa importowała z Rosji.
„To może być powód, dla którego Rosja natychmiast spróbuje zbudować bardzo bliskie więzi z nową juntą wojskową i potencjalnie zablokować ten projekt” – mówi Gohil. Dodaje jednak, że jest mało prawdopodobne, aby Putin miał na to środki ekonomiczne.
Ale sama rosyjska obecność w Nigrze może również wzmocnić jej wysiłki wojenne na Ukrainie. „Ich modus operandi to złoto. Wagner niekoniecznie jest zainteresowany uranem, ale złoto może zapewnić wymierną wartość i może wysłać jego rezerwy do Rosji.
„To właśnie robią Rosjanie w innych krajach afrykańskich” — mówi Gohil. Świeże rezerwy złota ustabilizują również gospodarkę w Rosji.
Co najważniejsze, istnieje ogromne zagrożenie dla niestabilności regionalnej. Rosja konsekwentnie buduje strefę wpływów w opozycji do Zachodu, przekonuje Daniel Foubert.
„Powoli Rosjanie rozwijają swoje wpływy i staje się to niezwykle niebezpieczne. Rosja będzie mogła wykorzystać swoją obecność w Afryce do wywierania presji na inne ważne kraje. Mają już bardzo dobre stosunki z Algierią, dużą obecność we wschodniej Libii i silne relacje z Egiptem.
„Powoli jesteśmy odcinani od Globalnego Południa”.
Gohil z Fitch Solutions dodaje: „Mali i Burkina Faso po zamachach stanu i bliskich związkach z Rosją skutecznie wyrzuciły Francję i nakazały również misji bezpieczeństwa ONZ. Tak więc Niger był jednym z ostatnich krajów w regionie, które nadal były mocno sprzymierzone z Zachodem”.
Stany Zjednoczone mają również w kraju bazę dronów o wartości 100 milionów dolarów. „To kluczowy filar w walce z grupami terrorystycznymi powiązanymi z Al-Kaidą i ISIS w regionie” – mówi Gohil.
Jest mało prawdopodobne, aby państwa Afryki Zachodniej znalazły się w strefie wpływów Rosji, ponieważ ich gospodarki są silniejsze. Sfera rosyjska z większym prawdopodobieństwem rozszerzy się na wschód. „Czad może być potencjalnym celem” — mówi Gohil.
Pełzanie Rosji to jej własna forma kolonializmu, przejmowanie próżni władzy pozostawionej przez Francję.
„Myślę, że Macron jest bardzo słaby”, mówi Foubert. Prezydent Francji zmaga się z protestami w kraju. „Nie ma prawdziwej strategii walki z Rosją.
