W wywiadzie dla izraelskiej gazety rabin Liron Ederi daje rzadki wgląd w życie nieśmiałych wobec mediów rodziców żydowskiego prezydenta Ukrainy.
Ich syn może co wieczór pojawiać się w telewizji, ale rodzice ukraińskiego prezydenta Wołodymyra Zełenskiego konsekwentnie odrzucali niezliczone prośby o wywiady na temat ich własnego życia.
Rabin ich rodzinnego miasta Krzywego Rogu na wschodzie Ukrainy najwyraźniej jednak dużo chętniej opowiada o Zełenskich, którzy są Żydami.
W tym tygodniu rabin Liron Ederi, emisariusz ruchu Chabad-Lubavitch w mieście, długo rozmawiał z ortodoksyjną gazetą w Izraelu o swoich związkach z Ołeksandrem i Rymmą Zełenskich, którzy, jak powiedział rabin, pomogli mu promować co najmniej dwie sprawy społeczności żydowskiej ubiegając się o pomoc ich syna – prezydenta.
Wywiad z rabinem dał rzadki wgląd w życie nieśmiałych w stosunku do mediów rodziców Zełenskiego, w związku z intensywnym międzynarodowym zainteresowaniem jego osobą. Dla wielu prezydent Ukrainy jest bohaterem – niektórzy Żydzi nazywają go „nowoczesnym Machabeuszem” – ze względu na jego przemianę w przywódcę wojennego po inwazji Rosji 24 lutego na Ukrainę i wybuchu działań wojennych, które spowodowały śmierć tysięcy ludzi.
Informacje zawarte w wywiadzie nie zostały zweryfikowane i nie można stwierdzić, czy relacja Ederi jest prawdziwa. Biuro Zełenskiego, które zarządza reakcją Ukrainy na trwającą od dwóch miesięcy wojnę, nie odpowiedziało na prośbę o komentarz.
Wywiad – opublikowany w tym tygodniu w języku hebrajskim w Ktifa, magazynie należącym do izraelskiej gazety Yated Ne’eman – może okazać się kontrowersyjny w kraju, w którym antysemityzm jest powszechny i gdzie Zełenski przysiągł nie powielać korupcji i nepotyzmu poprzednich rządów.
Ederi opowiedział gazecie o jednym przypadku, w którym powiedział, że ojciec prezydenta pomógł zapobiec legislacji zakazującej produkcji mięsa koszernego. (Chociaż wysiłki na rzecz zakazu produkcji mięsa koszernego są szeroko rozpowszechnione w całej Europie, żadne takie ustawodawstwo nie ukazało się na Ukrainie).
„Jakiż inny może być pożytek z posiadania syna prezydenta, jeśli nie po to?” powiedział Ederi.
Ederi określił Ołeksandra Zełenskiego jako bardzo zaangażowanego członka społeczności żydowskiej Krzywego Rogu, miasta znanego głównie z hut. Ojciec prezydenta zaprojektował program zajęć komputerowych dla miejskiej żydowskiej szkoły, która ma około 300 uczniów, powiedział Ederi. „Pracował nad tym godzinami, poprawiając i przepisując” – powiedziała Ederi.
Niedawno, jak powiedział Ederi, zwerbował Ołeksandra Zełenskiego, aby lobbował swojego syna wokół strategii rabina dotyczącej kierowania większych funduszy rządowych do szkół żydowskich. Gdyby historia żydowska była wymaganym przedmiotem świeckim, fundusze państwowe mogłyby pokrywać studia żydowskie, a nie tylko świeckie przedmioty, takie jak matematyka i angielski.
„Poprosiłem prof. Zełenskiego o pomoc w promowaniu planu, w którym studia żydowskie byłyby częścią obowiązkowych przedmiotów w tych szkołach” – powiedział Ederi.
Jednak inwazja Rosji na Ukrainę wstrzymała kwestię finansowania szkół. To również spowodowało, że rodzice Zełenskiego opuścili Krzywy Róg, powiedział Ederi. 700-tysięczne miasto zostało w dużej mierze oszczędzone w pierwszej fazie wojny, ale oczekuje się, że stanie w obliczu większej liczby ataków, gdy walki przeniosą się na wschód i południe kraju.
„Wierzę, że po wojnie prof. Zełenski będzie nadal nam pomagał” – powiedział Ederi Ktifie. „Nie wróci, aby tu mieszkać, pozostanie blisko swojego syna, synowej i dwójki wnucząt, ale nasz związek będzie kontynuowany, jeśli Bóg pozwoli”.
Ołeksandr Zełenski przychodzi do synagogi często, ale nie regularnie, powiedział Ederi , który zaaranżował spotkanie rabina z synem wkrótce po wyborze prezydenta, byłego aktora i komika w 2019 roku.
Ederi szczegółowo opisał to spotkanie, mówiąc Ktifie, że Ołeksandr Zełenski zapytał rabina, czy chce się spotkać z prezydentem.
„Powiedziałem, że pewnie, czemu nie”, wspomina Ederi, dodając, że nie sądził, by spotkanie rzeczywiście miało miejsce. „Muszę przyznać, że moje serce trochę przyspieszyło. Znam dobrze rodziców. Ale prezydenta nie znam tak dobrze. Przyszedłem na miejsce [i] Zełenski spojrzał na mnie i zapytał: „Tak, czego chcesz?”. Co mógłbym powiedzieć? Powiedziałem prawdę: „Nie wiem, twój ojciec powiedział, że chcesz się ze mną spotkać”. To było trochę dziwne. Ojciec to dobry człowiek, chciał mnie uhonorować, ale nie miałem nic konkretnego do omówienia z prezydentem”.
Na spotkaniu był również obecny Andrij Jermak, szef biura Zełenskiego, który również ma żydowskie korzenie, powiedział Ederi.
„W końcu stało się mniej niezręcznie. Rozmawialiśmy” – powiedział rabin. „Zbierz razem trzech Żydów, oni zawsze będą mieli o czym rozmawiać”.
Potwierdzając inne doniesienia, Ederi powiedział, że rodzicom Wołodymyra Zełenskiego nie podoba się zainteresowanie mediów nimi.
„Pamiętam, kiedy jego syn został wybrany, poskarżył się mi pewnego dnia, pytając, dlaczego jego Wołodymyr robi to, co robi” – powiedział Ederi.
„Czego brakowało mu w życiu, że chciał zostać prezydentem? Dlaczego?” Ederi przypomniała sobie słowa ojca.
Po wyborach „rodzice przeszli w tryb defensywny” – powiedziała Ederi. „Nie chcieli być sławni. Nie rozumieli, dlaczego ich syn tego potrzebował, co w niego wstąpiło. Chcieli ich spokoju. Spokojne życie rodzinne. To, że ich syn został prezydentem, było dla nich bardziej koszmarem niż snem”.
Zełenski często publikował w mediach społecznościowych o swojej miłości do rodziców. Inaczej traktuje swoje żydowskie korzenie, których ani nie zaprzeczał, ani często nie podkreślał. W jednej z wymian typowych dla jego suchego humoru w 2019 r. powiedział dziennikarzowi z Francji: „Fakt, że jestem Żydem, stanowi zaledwie 20% na mojej długiej liście wad”. Powiedział również ankieterowi, że jego ojciec zabronił mu przyjmowania stypendium na studia w Izraelu po ukończeniu szkoły średniej.
Ederi jest jednym z blisko 200 wiodących społeczności rabinów na Ukrainie w ramach ruchu chasydzkiego Chabad, który ma swoje korzenie w tym kraju. Od 2002 r. jest naczelnym rabinem Krzywego Rogu. W zeszłym roku jego społeczność ogłosiła plan rozbudowy łaźni rytualnej, a w zeszłym miesiącu, w czasie wojny, poświęciła nową Torę, jak donoszą wiadomości związane z Chabadem.
I nie rozumiem, dlaczego aktor Ronald Reagan chciał być prezydentem i został prezydentem. Czasami ludzie mają doświadczenie otwierające oczy – moment “Eureka” prowadzący do zmiany kierunku.